Użycie trybu PWM w regulatorze Auraton Tucana a żywotność gazowego kotła CO?

Wed Nov 26, 2025 1:12 am   

Pan J.F napisa:


Po co czeka a rok? Eksperymentowa mona przez krótszy czas.
Ponadto warto kierowa si zasad, e jeli wszystkie inne
sposoby zawiod, naley przeczyta instrukcj:

Zmieniajc ustawienia histerezy (rozdzia "Ustawienia
konfiguracyjne") moemy wczy tryb pracy PWM. W tym
trybie, AURATON Tucana cyklicznie zacza urzdzenie
grzewcze tak aby zminimalizowa wahania temperatury.
AURATON Tucana sprawdza czasy przyrostu oraz czasy
spadku temperatury. Znajc te wartoci AURATON Tucana
wcza i wycza urzdzenie grzewcze w takich cyklach
aby utrzymywa temperatur jak najbliej wartoci zadanej.

Zatem nieprawd jest jakoby nic tam nie byo na temat PID. Dla
mnie opis jest wystarczajco jasny, zwaszcza po uzpenieniu
wykresem, który te si tam znajduje. To co producent nazwa
"trybem pracy PWM" wyglda na samouczcy si PID.

--
Jarek

Wed Nov 26, 2025 1:15 am   

W dniu 26.11.2025 o 00:12, Jarosław Sokołowski pisze:

A jak jest ten 'zwykły' tryb pracy to nie ma PWM tylko co?

Wed Nov 26, 2025 3:13 am   

W dniu 26.11.2025 o 00:12, Jarosław Sokołowski pisze:

A dla mnie ten opis nie jest wystarczający. Tymczasem Euroster 4020,
który tryb pracy PWM ma, w instrukcji ma napisane:

"Dedykowany dla instalacji z wodnym ogrzewaniem podłogowym"

I dalej:

"Udział regulatora temperatury w sezonowej
efektywności energetycznej ogrzewania
pomieszczeń: 2% ( tryb PWM )"

Chyba jednak zostanę przy histerezie.

--
P. Jankisz
Sygnaturka zastępcza

Wed Nov 26, 2025 11:06 am   

Pan PeJot napisa:


W takim razie mona (i naley!) przeczyta o tym dalej w ródach
zewntrznych. Skoro ju wadomo o co chodzi, e okrelenie "PWM"
odnosi si do regulacji PID, reszty mona si dowiedzie choby
z Wikipedii. To haso jest tam cakiem dobrze opracowane.


Troch niejasno przedstawione, wic doprecyzuj: wedug instrukcji
sterownika tryb PWM jest dedykowany do pracy z wodnym ogrzewaniem
podogowym (a nie sterownik w ogóle, jak pocztkowo zrozumiaem).

To oczywiste. Ogrzewanie podogowe ma du bezwadno, regulacja
termostatem z histerez le dziaa w takich warunkach. Z drugiej
strony dua staa czasowa uatwia precyzyjne poznanie parametrów
(uczenie si sterownika), a w efekcie algorytm dobrze przewiduje,
ile trzeba wpuci energii do ukadu, by wyrówna straty.


Z tego opisu to z kolei ja nie rozumiem, co autor mia na mysli.

Ale jest te duo bardziej istotna informacja:

PWM pracuje z staymi parametrami:
* minimalny czas zaczenia przekanika - 3 min,
* cykle na godzin - 4
* zakres dziaania algorytmu PWM - 0,7°C.

Czyli wiadomo, e w tym trybie kocio bdzie wcza si dokadnie
96 razy na dob i tyle razy wycza. W trybie z histerez moe
by rónie, w zalenoci od ustawie i od tego, co si wokó czujnika
dzieje, wic trzeba sobie policzy.


Ja bym wrcz powiedzia, e nie "chyba", a na pewno. Jeli sterownik
ma wspópracowa z instalacj, z któr rok temu dane mi byo dokadnie
si zapozna (w wtku na innej grupie), to z niej algorytm PID nie
bdzie si w stanie niczego nauczy. Prdzej dostanie gupawki ni
ustabilizuje temperatur.

--
Jarek

Wed Nov 26, 2025 12:49 pm   

On Wed, 26 Nov 2025 10:06:30 +0100, Jarosław Sokołowski wrote:

A to akurat nie jest takie zawsze obowiązujące.


I jak to ktoś pisał - piec dwa dni grzeje na okrągło, a potem przez 3
dni jest za gorąco :-)


A niektórzy nie narzekają na niszczenie pieca :-)

Z drugiej strony - nadal pozostaje kwestia czy okres PWM mają zaszyty
w sterowniku, czy faktycznie jakos się dostrajają do ch-ki układu ...
i to już chyba nie jest "PID".


No chyba, że zrobi się ciepło ... a moze trafi w ten "zakres działania
PWM" ?


Chyba prędzej zmierzyć.


A na czym polegały trudności?

No i jeszcze pytanie, czy musi się czegoś uczyć ... no, stałe czasowe
układu duże, nawet PID może wpaść w oscylacje ...

J.

Wed Nov 26, 2025 12:53 pm   

On Wed, 26 Nov 2025 00:12:23 +0100, Jarosław Sokołowski wrote:

Szybciej się piec zepsuje? :-)


samouczący ... ale czy PID ?

Tak czy inaczej - nadal nie wiemy - piec zniesie częstsze właczanie
dobrze, źle, czy nawet lepiej :-)

J.

Wed Nov 26, 2025 2:24 pm   

Pan J.F napisa:


Wród kotlarzy jak wida jest -- oni regulacj PID nazywaja "PWM".
Przyjem to do wiadomoci.

[...]


Minimalne wypenienie to 3/15, czyli 20% penej mocy. Przy mniejszym
zapotrzebowaniu na energi sterownik najprawdopodobniej wyczy kocio
cakowicie (cho tu pewnoci nie mam).


Mierzenie liczby zdarze nazywamy "liczeniem".


Przecie to chyba najdusza telenowela opisywana w Usenecie, wszyscy
powinni zna! Pierwszy wtek "Histereza regulatora CO" pojawi tu, na
tej grupie, 29.11.2010 (w sobot 15 rocznica, mam nawet dobre wino).

A zacz sie wanie pytaniem o wpyw wartoci histerezy na trwao
kota. Potem byy nastpne, a dokadne omówienie caej instalacji
nastpio w ostatnim wtku "Kocio CO po raz kolejny" na grupie
pl.sci.inzynieria (23.09.2024). Warto przeczyta, wtek interesujcy.

W skrócie: kocio ma ju 24 lata i si od wczania i wyczania nie
zepsu (to mnie nie dziwi); nie zepsu si te od cigej pracy przy
temperaturze 85°C zdeterminowanej przez przedziwn budow reszty
instalacji (intrygujce, w kadym razie szacun dla producenta kota).

Ile zotówek ucieko przez komin w cigu minionego wierwiecza w
zwizku z dramatycznym spadkiem sprawnoci przy takiej temperaturze,
to nawet nie chc szacowa.


Nie musi. Wystarczy normalna instalacja i regulacja temperatur
wody w obiegu. U mnie na przykad (te jednorurowa instalacja)
jest 36°C. Sam budynek cakuje tak dobrze, e Pascal z Leibnizem
by lepiej nie potrafili. Kilkugodzinny mróz w nocy nie przekada
si na jaki znaczcy doek w temperaturach wewntrz. Wystarczy
samemu si nauczy, by przy zmianie pogody co w kotle przestawi.
Zwykle nie czciej ni raz w tygodniu. Nawet bez regulatora
pogodowego nie jest to uciliwe.


Tam nie ma moliwej do okrelenia staej czasowej, ani nawet staych
czasowych. W sensie powizania z funkcj logartmiczn/wykadnicz.
Czyli niespecjalnie ma jak si uczy. S za to zawory termostatycze
penice funkcj termodestabilizatorów ukadu (objawy dokadnie
opisane w wtkach przez ich twórc).

Jarek

--
My tu od wieków stoimy,
a ten piecyk cigle dymi.
Czy to w lecie, czy te w zimie
piecyk dymi, piecyk dymi

Wed Nov 26, 2025 7:36 pm   

On Wed, 26 Nov 2025 13:24:47 +0100, Jarosław Sokołowski wrote:

OK - kotlarzami się nie zajmuje.

Fakt, że PWM i PID to częste połączenie.


Tzn na dłużej, bo wszak wyłącza go co 15 minut (?)


Myślałem, że z teorii :-)

Skoro jak piszą - tryb PWM ma zmiejszyc wahania temperatury,
to widać kocioł jest załączany i wyłączany częsciej niż w trybie
histerezowym :-)

Aczkolwiek ... cel to jedno, a rzeczywistość to drugie :-)


Rozszerzanie i kurczenie od zmian temperatury tam jednak zachodzi.
Pytanie - jak wielkie naprężenia generuje. Producent powinien to
odpowiednio zaprojektować.

No i czy częstsza praca nie powoduje przypadkiem spadku wahań
temperatur w piecu.


85C to nie jest jakaś wielka temperatura jak na piec ..


A jaka była temperatura na powrocie z instalacji CO


czyli jednak cos trzeba :-)


Progowo-histerezowy regulator powinien sobie poradzić.


Problem w tym, regulator P, z wysokim wzmocnieniem,
wzbudza się wraz z układem.

Więc jak stosujemy PID, to trzeba co najmniej określic progowe
wzmocnienie.

J.

Wed Nov 26, 2025 9:15 pm   

Pan J.F napisa:


Na *minimum* 3 minuty. Jeli mu wyjdzie, e to za duo, moe w ogóle
nie wcza. W tym kwadransie, bo w kolejnym ju moe odpali. Tak by
byo najlepiej.


Przyjmijmy wic, e liczenie bywa albo praktyczne, albo teoretyczne.


Pisz wprost, e ich algorytm PWM zakada rónic temperatur 0,7°C.


No wic wanie, wydawaoby si, e przecze powinno by tyle samo,
co przy histerezie 0,7°C (w idiolekcie kotlarzy jest to 0,35°C, chyba
dlatego, e lepiej wybrzmiewa w marketingu). W rzeczywistoci moe by
jednak mniej.

Nie od rzeczy bdzie tu przypomnie, e *ju 15 lat temu* kolega PeJot
*planowa* zmian histerezy z 0,5 na 0,25 stopnia. Upatrywa w tym drog
do celu, jakim byo wyeliminowanie waha o *3 stopnie* w niektórych
pomieszczeniach, które to zjawisko pojawio si po wyprowadzce ssieda
z dou. O tym, e kolega PeJot ma zawory *termostatyczne*, pisaem ju
poprzednio.


Kurcz, jakie zmiany? Jakie kurczenie?! Producent projektuje kocio
z nadziej, e bdzie normalnie eksploatowany. Czyli rury z wod cay
czas w mniej wicej tej samej temperaturze. Temu suy termostat
(wodny) stabilizujcy temperatur wody w obiegu.


Powoduje. Dlatego wywaliem na zom kocio z dobrym wymiennikiem,
ale zepsutym termostatem. Brak zniszcze od wysokiej tempertury
troch dziwi, ale moe tak ma by. Dowiadcze brak, bo mao kogo
sta na takie eksperymenty.


To jest *ogromna* temperatura jak na gazowy kocio CO. Normalnie
jak si woy rk w wylot spalin, to czu wilgotne ciepeko o
temperaturze fizjologiczniej. Ta rónica w temperaturze, normowana
przez ciepo waciwe wody (i cen gazu), daje nam wspomniane
zotóweczki ulatujce kominem.


Wedug relacji kol. PeJota -- 85°C w kotle, a 40 stopni mniej
na powrocie. U mnie rónica jest rk niewyczuwalna. Moe to
by jeden stopie lub co koo tego.


Nie przecz. Dla mnie to wysiek akceptowalny. Mam porównanie
z wysikiem przy szuflowaniu dziesiciu ton koksu na sezon.
Miaem tak przez jedna zim, dawno temu, bardzo dawno.


Ale sabo. Stae szasowe budynku to s dugie godziny, a stae
czasowe obiegu wody raczej minuty. Skoro jestemy na tej grupie,
to hobbystom eksploatujcum stare koty mog poleci zamian
mechanicznego termostatu na elektroniczny. Oszczdnoci bior
si nie ze zmiany sprawnoci kota (ta od dawna jest wysoka),
ale z moliwoci zadania temperatury wody na dokadnie 41°C,
a nie "gdzie midzy 40 a 50", jak to bywa przy pokrtach.

W drugiej iteracji temperatur wody moe okrela termometr
na zewntrz. W pierwszym przyblieniu (cakiem dobrym!) trzeba
trzyma si zasady, e rónica temperatury zewntrznej wzgldem
20°C ma by proporcjonalna do rónicy temperatury 20°C wzgldem
temperatury wody rurzanej. Wspóczynik tej proporcji trzeba
sobie samemu wyliczy albo zmierzy. Robota w sam raz na arduino
i sobotnie popoudnie.

Jarek

--
Jeszcze moda jest i ona,
Ale wdowa -- dowiadczona,
Zna proporcj, mocium panie,
I nie kae fircykowa.

Thu Nov 27, 2025 11:34 am   

On Wed, 26 Nov 2025 20:15:36 +0100, Jarosław Sokołowski wrote:

Ale to nie jest "wyłączenie całkowite", tylko "na pewien czas".

Całkowite, to jak ciepła wiosna przyjdzie :-)


Piszą jakoś skomplikowanie
* zakres działania algorytmu PWM - 0,7°C.

I możemy sie tylko domyślać, co to znaczy.


Ten sterownik ma wybór histerezy 0.2 lub 0.5C. Tzn pewnie dwa razy
więcej.
Ale histereza to nie jest amplituda rzeczywistych wahan - rozgrzany
układ CO po wyłączeniu, nadal podgrzewa pomieszczenia.


Zaraz - zakręcisz gaz i temperatura wody nie spada?
No ale woda może i w miarę stała, a ogien bardzo gorący ...


Ja mówię o zmianach temperatury.
Stała temperatura umiarkowanie wysoka może być zdrowa dla układu.


Owszem, ale to tylko budżet niszczy :-)

Poza tym 85C masz na wylocie z pieca, na wlocie - tyle, ile wraca z
instalacji.
No ale co - nie było w domu za gorąco ?


No ale ta wracająca woda trafia gdzieś na koniec wylotu spalin,
i spaliny mogą mieć 40-50C.
40C .. takie tam "wilgotne ciepełko" :-)


No ale to jakby znaczy, że Ci kaloryfery nie grzeją pomieszczeń,
chyba, że jest tam jakis bardziej skomplikowany układ, bo rysunki
chyba były.


Inni raczej mowią, że im znacznie mniej tych ton potrzeba.
Trzeba było zainwestować w ocieplenie?
No i czy teraz się nie nosi woreczków z ekogroszkiem, zamiast
szuflować? Zakładając, że ktoś jeszcze ma taki piec, bo to podobno
nieładnie :-)

Ale w kwestii sterowania - piec węglowy to całkiem inny układ.
Regulator może nawet niepotrzebny - właściciel wkrótce wie,
ile łopatek węgla musi wrzucic :-)


No ale chcesz zadaną temperaturę powietrza w pokoju (ścian trochę też,
bo promieniowanie), i mierzysz temperaturę powietrza (promieniowanie
trochę też).
Jak się pogoda zmieni, pokoje miały wcześniej nastawioną temperarurę,
spadnie o te 0.5C, termostat piec załączy i będzie grzał (lub
wyłaczy). I jak piszesz - to jest może kilkanascie minut, gdy
kaloryfer będzie mocniej grzał.

Chyba, że mówimy o ogrzewaniu podłogowym - tam istotnie jest długa
stała czasowa podłogi.


Gazowe?


A nie na dwie zimy? Stałe czasowe budynku - trzeba poczekać na
stabilną pogodę zewnętrzną, zmierzyć ile musi mieć wtedy woda w
rurach, aby utrzymać zadaną temperaturę wewnętrzną.
Czy jaka się

No chyba, że ktoś biegły w wyższej matematyce i potrafi to wyciągnąc
ze zmiennych danych.
Kurcze - uczyli rownań różniczkowych, Laplace, Fouriera, odswieżyć
wiedzę?

J.

Thu Nov 27, 2025 12:57 pm   

Pan J.F napisa:


Na czas istotny z punktu widzenia regulacji.


E tam, gadanie. Nastanie jesie i znowu si wczy. Cakowite, to
jak si piec zepsuje.


Ja si domylam, e algorytm dopuszcza wahania nie wiksze od 0,7°C.
Poniewa PWM ma tu stay okres (15 minut), to jeli w tym czasie
w sabo ogaconym domu nastpi wiksze wychodzenie, algorytm moe
zgupie.


Tak, w jzyku kotlarzy histereze opisuje liczba dwa razy mniejsza,
ni w ksigach uczonych. Marketing ma swoje prawa.


W przypadku PID/PWM te tak moe by, o czym ostrzega instrukcja.
Z tym e algorytm PID dobrze kontroluje to zjawisko.


Nie spada. To nie jest przepywowy junkers do grzania kranówy,
gdzie zimna woda wlata, gorca wylata. We wspóczesnej instalacji
z wymuszonym obiegiem temperatura wody opuszczajcej kocio jest
tylko troch wysza od powracajcej do niego.


Tak wanie jest. Samo zdrowie.


Nie tylko, materiay kota te. Zreszt w moim kotle a tak gorco
nie moe by, moliwe ustawienia kocz si na 80°C.


Czyli podobnie.


Jak w piekle. Wczaem tak kilka razy na kwadrans, by odgazowa
wod po przeróbkach instalacji.


Niemoliwe. eby wod podgrza do 85°C, spaliny te musz mie
co koo tego. To "ciepeko" widziaem na rurze wylorowej w czasie
odgazowywania.


Interesujcy tok rozumowania. W takim razie grzejnik elektryczny
te nie grzeje pomieszcze, bo cay ma jednakow temperatur.

[...]


To wtedy, gdy kto chce bazowa na wewntrznych czujnikach temperatury.
Ja pisaem o zewntrznym.


Jakich tam znowu laplasów i furierów?! Potrzebna jest znajomo jednej
skalarnej wielkoci, jak jest przewodno termiczna cian. atwo j
pozna majc ze trzy dni stabilnej pogody. Danymi wejciowymi s tylko
tempertura wody w kaloryferach i temperatura zewntrzna (uredniona).
Wyej napisaem, jak to liczy. Jak ju znamy przewodno, to majc
temperatur zewntrzn umiemy nie wychodzc poza cztery dziaania
arytmetyczne obliczy temperatur wody w rurze (albo potrzebn moc
grzaek, jeli kto akurat tego potrzebuje).

--
Jarek

Thu Nov 27, 2025 5:35 pm   

On Thu, 27 Nov 2025 11:57:32 +0100, Jarosław Sokołowski wrote:

A jak naprawią/wymienią? :-P


Pewnie jakoś tak, tylko może być inaczej - PWM sie ustabilizował np na
33% 5/15.
A tu ktoś nagle okno otworzył, słoneczko zaszło, czy mróz gwałtowny
przyszedł - temperatura będzie powoli spadała,
algorytm będzie powoli podnosił wypełnienie - i może mu tej szybkości
nie starczyc. i temperatura dalej spada
I być może jak spadnie o te 0.7C, to włącza się normalny tryb
histerezowy.


To nie tylko marketing - ustawiłeś 22C, piec się włacza ponizej 21.8
i wyłacza powyzej 22.2, to jak to nazwać - 0.4 stopnia ? :-)


częsciowo to nawet z samego PID wynika.


Czysty PID czy tak dobrze ... w grzaniu budynku może i dobrze.
Ale tu może być jakis lepszy/inny algorytm


Zaraz zaraz, bo ja tu dwie niejasności widzę:
-kaloryfer jak ma grzać, to to musi być na nim spadek temperatury
wody,

-no ale w koncu nagrzeje dom, regulator/termostat kurek zakręci i
ogień wyłączy, i temperatura wody CO spada ...


No i dlatego od tych 85C jedynie portfel ucierpiał.


Pianki izolujące jakieś? Plastiki zewnętrzne?


To mu pewnie i 85 nie zaszkodzi.


A w przerwach co - temperatura wody spadała, czy pompa CO się
wyłączała ? :-)


Wymiennik przeciwprądowy.
Ciepła woda wylatuje z pobliza palnika, woda dopływa koło wylotu
spalin do komina - zimniejsza, z powrotu instalacji.


Rura wylotowa spalin? Czerwieniła się? :-)


Grzejnik elektryczny pracuje inaczej.

Ale jak kaloryfer ma oddawać np 3kW mocy, to schładza litr wody na
sekunde o 0.71K, lub np 0.1 l/s o 7K, o ile się nie pomyliłem w
obliczeniach.

litr/s ... w rurce o średnicy 2cm, to jest predkośc 3m/s ...

a pompy CO mają z tego co widze np 60 l/min, czy 3m3/h - czyli ok
1 l/s. Dzielone między wszyskie grzejniki w domu.

A propos - mam własnie w mieszkaniu kaloryfer żeliwny starego typu
(żeberko), góra ma ze 40C (lekko parzy po długim trzymaniu),
dół .. letni. 25, może mniej.


No i właśnie musisz zmierzyć jak zewnętrzna temperatura wpływa na
zapotrzebowanie mocy.
Albo odczytać ze świadectwa energetycznego O ile tam jest.


Scian, okien, dachów, drzwi, wentylacji ...
i zakładając, że liniowa.


Ale to już są dwie stałe - temperatura wody CO na przepływ ciepła z
grzejników i temperatura otoczenia na przepływ ciepła przez sciany.


Trzy dni stabilnej pogody, to może być dwa tygodnie czekania
I jeszcze trzeba poczekac na ustabilizowanie układu,
a przeciez w tych 3 dniach są dni i noce :-)


Zgrubnie, bo potem żona świeżego powietrza zapragnie, i się zmieni :-)

No i zakładając, że to liniowo jest ... przewodność scian raczej tak,
konwekcje powietrza - niekoniecznie.

I czy to lepsze będzie, niż termostat mierzący wewnętrzną temperaturę?

J.

Thu Nov 27, 2025 6:27 pm   

Jarosław Sokołowski <jaros@lasek.waw.pl> wrote:

Na wylocie mojego kotła wyraźnie czuję zmiany temperatury. Nie
jest dla mnie jasne co robi "termostat". Tzn. wygląda że wyłącza
grzanie wody jak temperatura na wylocie przekroczy zadaną. Ale
ma też wyjście modulujące palniki, więc to chyba jest bardziej
skomplikowane. No i regulację progową to by zrobił pojedynczy
komparator, u mnie jest 8 opampów i 4 komparatory (tzn
2*LM324 + LM339).


U mnie różnica między temperaturą pokojową a rurą powrotu jest
trudno wyczuwalna, chyba że jest duży mróz i muszę podkręcić
grzanie. Różnica temperatury na wylocie kotła na końcu cyklu
jest wyraźnie wyczuwalana. Wygląda że kocioł dostarcza porcję
ciepłej wody do obiegu, a obieg to uśrednia i oddaje do
mieszkania tak że na powrocie jest zawsze niska temperatura.

To może zależeć od kotła, mój jest starego typu z minimalną
temperaturą na wylocie 45C. Kotły kondensacyjne mogą mieć
niższą temperaturę na wylocie. U mnie w sezonie grzewczym
pomka stale chodzi, nowoczesne kotły ponoć wyłaczają pompkę
by oszczędzać energię.


U mnie jest regulator elektroniczny z pokrętłem.


--
Waldek Hebisch

Thu Nov 27, 2025 8:51 pm   

Pan Waldek Hebisch napisa:


I to w zupenoci wystarcza. To nie morskie akwarium z koralowcami,
e trzeba precyzyjnie trzyma sta temperatur. Wystarczy rednia
cakowana w do dugim przedziale czasu (kilkadziesit minut).


W *typowej* instalacji rónica 10-20 stopni jest normalna.
Przy obiegu grawitacyjnym ze zrozumiaych wzgldów rónica
bya konieczna (nawet wiksza), a teraz mona zaoszczdzi
troch na elektryce pdzcej pompk. Tak ze stów rocznie.


My (to znaczy ja i kol. PeJot) mamy *nietypowe* instalacje z
grzejnikami poczonymi w szereg. eby to sensownie dziaao,
obieg musi by szybki, wtedy woda nie stygnie w kaloryferach,
wszystkie s niemal jednakowo ciepe, a regulacja mocy grzania
jest atwa i skuteczna. Pompka radzi sobie z tym wietnie.

--
Jarek

Thu Nov 27, 2025 8:56 pm   

Pan J.F napisa:


To zepsuj ca zabaw.


Epokowe odkrycie! Jak si na mrozie otworzy okno, to w pokoju robi
si zimno! Jak jest zima, to musi by zimno. Takie jest odwieczne
prawo natury. Co z tego, e si pali cay czas, na okrgo?


Dokadnie tak. Przynajmniej kiedy, w ksikach, warto histerezy
oznaczaa szeroko ptli.


Nie musi. Mona sobie wyobrazi kaloryfer zbudowany z nieskoczenie
wielu izolowanych rurek infinitezymalnej rednicy doprowadzajcych
wod do powierzchni kontaktu z powietrzem. Realny kaloryfer nie
odbiega zbytnio od tego modelu. Szklanka wody przepywajca w cigu
sekundy i oddaje na moc rzdu kilowata -- to spadek temperatury
o okoo jednego stopnia.


Kaloryfery nie su do "nagrzewania domu", tylko do równowaenia
strat ciepa. Tu si nic nie zakrca, nic si nie zmienia, a jeli
ju, to tak wolno, e trudno zauway. Nuda, panie.

--
Jarek